Türk Müziğinde Dörtlü ve Beşliler

Türk Müziğinde Dörtlü ve Beşliler Nelerdir? Türk Müziği Makamları Nasıl Oluşur?  Türk Müziği Eğitimi serimizin ikinci ve temel konularından bir tanesine gelin birlikte değinelim.

Türk Müziğinde dinlediğimiz bütün sazlı ya da sözlü eserler, belirli bir makamda kaleme alınmıştır ve bu makamın kuralları çerçevesinde icra edilir.

Bu kurallardan ve bu yazımızda da üzerinde duracağımız bazı temel bilgilere Türk Müziği Nazariyatına Giriş yazımızda değinmiştik. Eğer okumadıysanız ve eksiklikleriniz olduğunu düşünüyorsanız hemen göz atmanızda fayda var.

Türk Müziği Makamları Nasıl Oluşur?

Bir makamı oluşturan toplamda 8 adet sesin tamamına biz dizi ismini vermekteyiz ve bu dizileri de Türk Müziğinde dörtlü ve beşliler oluşturmaktadır. Türk Müziğinde istisna olan makamlar dışında, bir dörtlü üzerine bir beşli ya da bir beşli üzerine bir dörtlü eklenerek makamlar oluşmaktadır.

Tam dörtlüler 22 koma, tam beşliler ise 31 komadan meydana gelmektedir. Türk Müziği dörtlü ve beşlilerine geçmeden önce serimizin bir önceki yazısında yer alan Türk Müziği koma ve rumuz tablosunu yeniden paylaşalım.

Türk Müziği Dörtlüleri

Toplamda 6 adettir. Bunlar;

• Çargah Dörtlüsü
• Buselik Dörtlüsü
• Kürdi Dörtlüsü
• Rast Dörtlüsü
• Uşşak Dörtlüsü
• Hicaz Dörtlüsü

 

Türk Müziği Beşlileri

Toplamda 6 adettir. Yukarıda bulunan dörtlülere bir tanini yani 9 koma eklendiğinde beşlileri elde etmiş oluruz. Bu beşlilerin arasında Uşşak hariç diğerleri aynı isimle ifade edilirken Uşşak dörtlüsü bir tanini yani 9 koma ilave aldığında “Hüseyni Beşlisi” olarak adlandırılır.

Sırasıyla Türk Müziği beşlileri;

• Çargah Beşlisi
• Buselik Beşlisi
• Kürdi Beşlisi
• Rast Beşlisi
• Hüseyni Beşlisi
• Hicaz Beşlisi

Türk Müziği Makamlarını Oluşturan Diğer Dörtlü ve Beşliler

Bu Türk Müziğinde dörtlü ve beşlilere ek olarak özellikle birleşik makamlarda karşımıza çıkan bazı dörtlü ve beşliler de vardır. Detaylarına sonraki yazılarımızda, ilgili makamlar üzerinde değineceğiz. İsimleri ve aralıkları aşağıdaki gibidir;

1. Saba Dörtlüsü (Dügah Perdesi – KSS)
2. Segah Dörtlüsü ve Segah Beşlisi (Segah Perdesi – STK – STKT)
3. Hüzzam Beşlisi (Segah Perdesi – STSA)
4. Nikriz Beşlisi (Rast Perdesi – TSAS)
5. Ferahnak Beşlisi (Irak Perdesi – STTK)